На прв поглед
Фините честички (PM₂.₅) најчесто се најопасни во зимскиот смог во Скопје, но и другите гасови како NO₂ и O₃ се значајни — особено покрај прометни улици и во летниот период.
PM₂.₅
Фини честички · < 2.5 μm
Микроскопски честички што продираат длабоко во белите дробови и можат да влезат во крвотокот. Во Скопје, нивото на PM₂.₅ често нагло расте во зима поради греење на домаќинства, сообраќај и индустриски емисии.
- Типични извори: горење дрва и јаглен, издувни гасови од возила, индустрија.
- Здравствен фокус: срцеви и белодробни заболувања, ризик од мозочен удар, долготрајна изложеност.
PM₁₀
Погруби честички · < 10 μm
Поголеми честички како прашина, пепел и полен. Ги иритираат горните дишни патишта, особено кај лица со астма или хронични респираторни заболувања.
- Типични извори: прашина од патишта, градежни работи, горење, почва носена од ветер.
- Здравствен фокус: кашлица, иритација на грлото, влошување на астма.
NO₂
Азотен диоксид
Гас силно поврзан со сообраќајот. Неговите нивоа обично се повисоки покрај прометни улици, раскрсници и автобуски линии.
- Типични извори: издувни гасови од автомобили и автобуси, електрани, индустрија.
- Здравствен фокус: отежнато дишење, особено кај деца.
O₃
Озон на приземно ниво
Не се испушта директно, туку се создава во воздухот кога сончевата светлина реагира со други загадувачи. Често е повисок во сончеви и топли денови.
- Типични извори: хемиски реакции на NOₓ и испарливи органски соединенија.
- Здравствен фокус: стегање во градите, намалена белодробна функција при физичка активност.
SO₂
Сулфур диоксид
Гас што се создава при согорување горива што содржат сулфур. Во високи концентрации ги иритира дишните патишта и може да се комбинира со други загадувачи за да формира честички.
- Типични извори: тешки горива, одредени индустрии, постари системи за греење.
- Здравствен фокус: отежнато дишење, иритација кај чувствителни групи.
CO
Јаглерод моноксид
Безбоен и безмирисен гас што настанува при нецелосно согорување. На отворено обично претставува помал ризик, но е корисен индикатор за сообраќајот и навиките за греење.
- Типични извори: издувни гасови од возила, неисправни грејачи, нецелосно согорување.
- Здравствен фокус: намалено снабдување на телото со кислород при високи концентрации.